Co dzieje się z oszczędnościami, gdy bank przestaje wypłacać pieniądze

Upadłość banku to dla większości osób zdarzenie abstrakcyjne, aż do dnia, w którym w wiadomościach pojawia się nazwa ich banku. Wtedy rodzi się kilka bardzo konkretnych pytań: ile pieniędzy jest bezpiecznych, kiedy wrócą, co z kontem wspólnym z mężem albo żoną i czy pieniądze ze sprzedaży mieszkania, które właśnie wpłynęły na rachunek, też są chronione. Odpowiedzi na wszystkie znajdują się w zasadach Bankowego Funduszu Gwarancyjnego.

Granica 100 000 euro

Bankowy Fundusz Gwarancyjny pisze: „Środki i należności deponenta do wysokości równowartości w złotych 100 000 euro są gwarantowane w całości”. Kwota nie jest więc ustalona w złotych, lecz w euro. Przelicza się ją po średnim kursie euro ogłaszanym przez NBP z dnia spełnienia warunku gwarancji, czyli w praktyce z dnia, w którym bank przestaje być w stanie wypłacać pieniądze.

Gwarancja obejmuje depozyty w złotych i w walutach obcych. Niezależnie od waluty rachunku BFG wypłaca jednak środki w złotych.

Jeden bank, wszystkie rachunki razem

Najczęstsze nieporozumienie dotyczy tego, do czego odnosi się limit. BFG wyjaśnia, że dotyczy on łącznie wszystkich rachunków deponenta w danym banku lub kasie. Konto osobiste, rachunek oszczędnościowy i trzy lokaty w tym samym banku sumuje się i porównuje z jedną granicą 100 000 euro. Pieniądze w dwóch różnych bankach mają za to dwie osobne granice.

Warto przy tym sprawdzić, czy dwie nazwy na karcie i w aplikacji to rzeczywiście dwa banki. Niektóre banki działają pod kilkoma markami, a limit dotyczy instytucji, a nie logo. W razie wątpliwości informację o tym, który bank prowadzi rachunek, można znaleźć w umowie.

Rachunek wspólny liczy się osobno dla każdego

Przy rachunku wspólnym kwota gwarantowana jest wyliczana odrębnie dla każdego ze współposiadaczy. Małżeństwo z kontem wspólnym ma więc w praktyce dwa limity po 100 000 euro, liczone od udziału każdego z nich w środkach i z uwzględnieniem ich innych rachunków w tym samym banku.

Kurs euro i kwoty wymyślone. W rzeczywistości obowiązuje średni kurs NBP z dnia spełnienia warunku gwarancji. Ostatni wiersz zakłada, że małżonkowie nie mają w tym banku innych rachunków.

Limit dotyczy wszystkich rachunków w jednym banku łącznie, a nie każdej lokaty z osobna.

Pieniądze ze sprzedaży mieszkania czy spadku

Przepisy przewidują wyższą ochronę dla osób fizycznych, które chwilowo mają na rachunku wyjątkowo dużą kwotę z określonego powodu. Chodzi m.in. o środki ze sprzedaży domu, mieszkania lub działki niezwiązanej z działalnością gospodarczą, z podziału majątku wspólnego, ze spadku, zapisu lub zachowku, z odszkodowania z ubezpieczenia na życie lub od następstw nieszczęśliwych wypadków oraz z odpraw i świadczeń emerytalnych.

Takie środki są dodatkowo chronione do wysokości różnicy między równowartością 200 000 euro a sumą pozostałych środków deponenta, ale nie więcej niż do równowartości kolejnych 100 000 euro. Dotyczy to pieniędzy, które wpłynęły na rachunek w okresie do trzech miesięcy przed spełnieniem warunku gwarancji, a wypłata następuje na wniosek deponenta. Kto spodziewa się takiej wpłaty, na przykład po nabyciu spadku po rodzicach, powinien zachować dokumenty potwierdzające jej źródło.

Czego gwarancja nie obejmuje

• Jednostek uczestnictwa funduszy inwestycyjnych, nawet jeśli sprzedał je bank jako pośrednik. BFG pisze wprost, że „produkty te nie są objęte gwarancjami”.
• Udziałów członkowskich w bankach spółdzielczych i w spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych.
• Pieniądza elektronicznego.
• Papierów wartościowych emitowanych przez bank, z wyjątkiem tych wyemitowanych przed 2 lipca 2014 roku.

Oddzielną kategorią są obligacje skarbowe oszczędnościowe. Nie są depozytem bankowym, tylko zobowiązaniem Skarbu Państwa, który według serwisu emitenta gwarantuje ich wypłatę całym swoim majątkiem. Więcej w tekście o obligacjach oszczędnościowych.

SKOK-i i banki spółdzielcze

Gwarancje BFG obejmują nie tylko banki komercyjne, ale także banki spółdzielcze i wszystkie spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe. Zasada jest ta sama: limit 100 000 euro na deponenta w jednej instytucji. Nie obejmuje natomiast wspomnianych udziałów członkowskich, czyli wkładu wniesionego przy zapisaniu się do kasy czy banku spółdzielczego.

Jak przebiega wypłata

BFG wypłaca środki gwarantowane w ciągu 7 dni roboczych od dnia spełnienia warunku gwarancji. Informacje o sposobie wypłaty publikuje fundusz na swojej stronie. Nie trzeba niczego opłacać, żeby je otrzymać. Wiadomości, które w takiej sytuacji obiecują „przyspieszenie wypłaty” w zamian za dane logowania do banku, należy traktować jako próbę oszustwa.

Dla kogo to ważne i co sprawdzić

• Osoby, które trzymają w jednym banku więcej niż równowartość 100 000 euro.
• Osoby, które sprzedały mieszkanie lub otrzymały spadek i chwilowo mają na koncie dużą kwotę.
• Osoby kupujące w banku fundusze inwestycyjne lub inne produkty: nie każdy produkt sprzedawany w oddziale jest depozytem.
• Małżeństwa z rachunkiem wspólnym: limity liczone są osobno dla każdego.

Do porównania ofert oszczędnościowych przydaje się też wiedza o podatku od odsetek, opisanym w tekście o podatku Belki.

Wniosek

Depozyty w polskich bankach i SKOK-ach są chronione do równowartości 100 000 euro na osobę w jednej instytucji, z wypłatą w ciągu 7 dni roboczych. Granica dotyczy sumy wszystkich rachunków w danym banku, przy rachunku wspólnym liczona jest dla każdego współwłaściciela, a środki z określonych zdarzeń życiowych mają dodatkową, czasową ochronę. Poza gwarancją pozostają produkty inwestycyjne, nawet jeśli kupuje się je w okienku banku.