Sześć miesięcy, które decydują o podatku od spadku po rodzicach

Po pogrzebie rodzica jest tyle spraw do załatwienia, że formularz dla urzędu skarbowego łatwo odłożyć na później. Wiele osób jest zresztą przekonanych, że najbliższa rodzina „nie płaci podatku od spadku” i nic nie musi robić. To prawda tylko w połowie. Zwolnienie istnieje, ale jest warunkowe. Kto nie zgłosi spadku w terminie, traci je i płaci podatek tak, jakby dziedziczył po dalszym krewnym.

Kto należy do „grupy zerowej”

Artykuł 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn zwalnia z podatku nabycie majątku przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę. Zstępni to dzieci, wnuki i prawnuki, wstępni to rodzice, dziadkowie i pradziadkowie. Tę grupę potocznie nazywa się „zerową”, choć w ustawie jest ona częścią I grupy podatkowej.

Nie należą do niej na przykład teściowie, zięć, synowa, siostrzeńcy czy bratankowie. Oni są w I lub II grupie i nie korzystają z pełnego zwolnienia.

Sześć miesięcy, ale od kiedy

Warunkiem zwolnienia jest zgłoszenie nabycia naczelnikowi urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy. Ustawa wskazuje, od jakiego dnia liczy się ten termin:

• przy dziedziczeniu na podstawie postanowienia sądu: od dnia uprawomocnienia się orzeczenia stwierdzającego nabycie spadku;
• przy dziedziczeniu poświadczonym u notariusza: od dnia zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia;
• przy europejskim poświadczeniu spadkowym: od dnia jego wydania.

Termin nie biegnie więc od dnia śmierci. Jeśli sprawa w sądzie trwała rok, sześć miesięcy liczy się dopiero od uprawomocnienia się postanowienia. To ważne, bo wiele osób, licząc od pogrzebu, myśli, że już jest za późno, albo odwrotnie, że ma więcej czasu.

Termin nie biegnie od dnia śmierci, tylko od uprawomocnienia się postanowienia albo zarejestrowania aktu u notariusza.

Majątek odkryty później

Zdarza się, że o części spadku rodzina dowiaduje się po latach: o zapomnianej lokacie, obligacjach czy udziale w działce. Ustawa przewiduje na to osobną zasadę. Jeśli spadkobierca dowiedział się o nabyciu rzeczy lub praw później, zgłoszenie składa się nie później niż w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym się o tym dowiedział, i musi uprawdopodobnić, że wcześniej o tym nie wiedział.

Co się dzieje po terminie

Gdy zgłoszenie nie zostanie złożone w terminie, nabycie podlega opodatkowaniu na zasadach przewidzianych dla I grupy podatkowej. Kwota wolna dla tej grupy wynosi 36 120 zł łącznie od jednej osoby w ciągu 5 lat. Od nadwyżki podatek liczy się według skali: 3 procent do 11 833 zł, 355 zł plus 5 procent od nadwyżki ponad 11 833 zł do 23 665 zł, a powyżej 23 665 zł 946,60 zł plus 7 procent od nadwyżki.

Kwoty wymyślone. Po terminie: 946,60 zł + 7% × (303 880 zł − 23 665 zł). Wyliczenie uproszczone, bez długów spadkowych i kosztów pogrzebu, które mogą obniżyć podstawę; ostateczną kwotę ustala urząd skarbowy w decyzji.

Kiedy SD-Z2 w ogóle nie jest potrzebne

Ustawa zwalnia z obowiązku zgłoszenia w dwóch sytuacjach. Pierwsza: gdy łączna wartość majątku nabytego od tej samej osoby w ciągu 5 lat nie przekracza kwoty wolnej dla I grupy, czyli 36 120 zł. Druga: gdy nabycie następuje na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego, na przykład darowizny mieszkania u notariusza.

Akt poświadczenia dziedziczenia nie jest taką umową. Przy dziedziczeniu u notariusza zgłoszenie SD-Z2 nadal trzeba złożyć, a sześć miesięcy liczy się od zarejestrowania aktu.

Ta sama zasada przy darowiznach

Artykuł 4a obejmuje nie tylko spadki, ale też darowizny w najbliższej rodzinie, na przykład pieniądze od rodziców na remont czy mieszkanie przekazane dziecku. Tu również obowiązuje zgłoszenie SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy, liczonych od dnia powstania obowiązku podatkowego. Przy darowiźnie pieniędzy ustawa wymaga dodatkowo, by obdarowany udokumentował ich otrzymanie dowodem przekazania na rachunek bankowy albo przekazem pocztowym. Gotówka przekazana do ręki, nawet zgłoszona w terminie, może nie zostać zwolniona.

Jak i gdzie złożyć zgłoszenie

SD-Z2 składa się do naczelnika urzędu skarbowego właściwego według zasad z ustawy; przy nieruchomościach decyduje miejsce ich położenia. Można to zrobić na papierze albo elektronicznie przez e-Deklaracje, z użyciem danych autoryzujących lub kwalifikowanego podpisu. Warto mieć pod ręką postanowienie sądu lub akt poświadczenia dziedziczenia, bo to od daty tych dokumentów liczy się termin. Złożenie formularza jest bezpłatne; żaden pośrednik nie jest potrzebny.

Dla kogo to ważne i co sprawdzić

• Dzieci i małżonkowie dziedziczący po rodzicu lub współmałżonku: kalendarz sześciu miesięcy zaczyna się od dokumentu, nie od pogrzebu.
• Rodzeństwo dziedziczące po sobie: też należy do grupy zwolnionej.
• Osoby, które dziedziczą u notariusza: SD-Z2 i tak jest potrzebne.
• Osoby, które odkryły dodatkowy majątek po latach: mają 6 miesięcy od dnia, w którym się o nim dowiedziały.
• Owdowiali małżonkowie: obok spraw spadkowych mogą mieć prawo do świadczeń po zmarłym, o czym piszemy w artykule o rencie wdowiej.

Jeśli w spadku jest duża kwota na rachunku bankowym, warto znać zasady jej ochrony, opisane w tekście o gwarancjach BFG.

Najważniejsze na koniec

Najbliższa rodzina rzeczywiście może odziedziczyć majątek bez podatku, ale tylko po zgłoszeniu go na formularzu SD-Z2 w ciągu sześciu miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia sądu albo zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia. Przegapienie terminu zamienia zwolnienie w podatek liczony jak dla I grupy, który przy mieszkaniu może sięgnąć dziesiątek tysięcy złotych.