Wydatki na zdrowie, które można odliczyć od podatku, choć wiele osób o nich nie wie

Kiedy w domu pojawia się choroba lub niepełnosprawność, rachunki rosną szybciej niż ktokolwiek się spodziewa: leki co miesiąc, dojazdy na zabiegi, turnus rehabilitacyjny, poręcze w łazience. Część z tych wydatków można odliczyć od dochodu w zeznaniu rocznym. Ulga rehabilitacyjna jest jedną z najstarszych ulg w polskim PIT, a mimo to wiele osób, które mogłyby z niej skorzystać, nigdy nie wypełnia załącznika PIT/O. Często dlatego, że nie wiedzą, jak szeroki jest jej zakres.

Kto ma prawo do ulgi

Według Ministerstwa Finansów z ulgi może skorzystać osoba z niepełnosprawnością, która ma jeden z dokumentów:

• orzeczenie o zaliczeniu do jednego z trzech stopni niepełnosprawności (znacznego, umiarkowanego lub lekkiego);
• decyzję o przyznaniu renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej albo renty socjalnej;
• orzeczenie o niepełnosprawności wydane przed ukończeniem 16 roku życia;
• orzeczenie wydane na podstawie przepisów obowiązujących do 31 sierpnia 1997 roku.

Ministerstwo wyraźnie zaznacza, że „sam status emeryta lub rencisty” nie uprawnia do ulgi. Emerytura nie jest więc przepustką, decyduje orzeczenie lub odpowiednia renta.

Odliczenie przez członka rodziny

Ulgę może wykazać także podatnik, który ma na utrzymaniu osobę z niepełnosprawnością z bliskiej rodziny: małżonka, dzieci i wnuki, rodziców i dziadków, rodzeństwo, teściów, zięcia lub synową, pasierba, ojczyma lub macochę. Warunkiem jest limit dochodów osoby utrzymywanej. Za 2025 rok jej dochody nie mogły przekroczyć 22 546,92 zł, a za 2026 rok limit wynosi 23 741,88 zł. To dwunastokrotność renty socjalnej z grudnia danego roku.

Do tego limitu nie wlicza się między innymi zasiłku pielęgnacyjnego, trzynastej i czternastej emerytury oraz alimentów na dzieci. Dla rodzin opiekujących się starszymi rodzicami ma to znaczenie, bo dodatkowe świadczenia z ZUS nie zamykają drogi do ulgi.

Wydatki odliczane w całości

Ustawa o PIT wylicza wydatki, które odlicza się w faktycznie poniesionej kwocie. Wśród nich są m.in.:

• adaptacja i wyposażenie mieszkania oraz przystosowanie pojazdu do potrzeb niepełnosprawności;
• zakup, naprawa lub najem wyrobów medycznych z oficjalnego wykazu i indywidualnego sprzętu rehabilitacyjnego, ale nie sprzętu gospodarstwa domowego;
• turnus rehabilitacyjny, pobyt w sanatorium lub w zakładzie opiekuńczym;
• zabiegi rehabilitacyjne, opieka pielęgniarska w domu i usługi opiekuńcze dla osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności;
• odpłatny przewóz karetką oraz, dla osób ze znacznym lub umiarkowanym stopniem i dzieci do 16 lat, innymi środkami transportu;
• tłumacz języka migowego, kolonie i obozy dla dzieci i młodzieży z niepełnosprawnością.

Wydatki z limitem 2 280 zł i leki

Kilka pozycji ma roczny limit 2 280 zł każda: pieluchomajtki, podkłady i podobne wyroby, opłacenie przewodnika osoby niewidomej lub osoby z niepełnosprawnością ruchową w najcięższej grupie, utrzymanie psa asystującego oraz używanie samochodu osobowego na potrzeby przewozu na niezbędne zabiegi leczniczo-rehabilitacyjne. Ta ostatnia pozycja dotyczy samochodu osoby ze znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności (albo podatnika, który ją utrzymuje) oraz dzieci do 16 lat. Limit na samochód nie rośnie, gdy podatnik wozi kilka osób.

Osobną zasadę mają leki. Jeśli lekarz specjalista stwierdzi, że osoba z niepełnosprawnością powinna je stosować stale lub czasowo, odlicza się nadwyżkę ponad 100 zł wydanych w danym miesiącu. Przy rachunkach za leki na poziomie 160 zł miesięcznie daje to 60 zł odliczenia za każdy taki miesiąc.

Ulga obniża dochód, a nie sam podatek, więc jej wartość zależy od stawki.

Ile to daje na przykładzie

Pani Halina, wymyślona emerytka z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, w ciągu roku wydaje 160 zł miesięcznie na leki zalecone przez specjalistę, syn wozi ją na zabiegi jej własnym samochodem, a latem wyjechała na turnus rehabilitacyjny za 2 400 zł.

Kwoty wymyślone. Odliczenie zmniejsza dochód; przy stawce 12% podatek może spaść najwyżej o 648 zł i tylko wtedy, gdy podatniczka w ogóle płaci tyle podatku. Przy emeryturze do 2 500 zł miesięcznie podatek bywa zerowy i ulga niczego nie zmienia.

Ten ostatni punkt jest ważny. Ulga rehabilitacyjna odlicza się od dochodu, więc jej wartość zależy od tego, ile podatku ktoś płaci. Bywa, że korzystniej, by ulgę wykazał pracujący syn lub córka, jeśli spełniają warunki, a dochód rodzica mieści się w limicie.

Rachunki i jak złożyć ulgę

Większość wydatków trzeba udokumentować fakturą lub innym dowodem, z którego wynika, kto i za co zapłacił. Bez rachunków odlicza się wydatki na samochód, przewodnika i psa asystującego; przy przewodniku trzeba jednak podać jego dane, a przy psie mieć jego certyfikat. Nie można odliczyć kwot, które zostały sfinansowane lub zwrócone, na przykład przez PFRON albo NFZ.

Ulgę wykazuje się w załączniku PIT/O, składanym razem z zeznaniem PIT-36, PIT-37 lub PIT-28, nigdy osobno. Dokumentów nie dołącza się do zeznania, ale trzeba je przechowywać na wypadek pytań urzędu. W Twoim e-PIT ulga nie jest wpisywana automatycznie, o czym piszemy w przewodniku po usłudze Twój e-PIT.

Dla kogo to ważne i co sprawdzić

• Osoby z orzeczeniem o niepełnosprawności lub rentą z tytułu niezdolności do pracy, które płacą podatek dochodowy.
• Dzieci i wnuki utrzymujące rodzica lub dziadka z niepełnosprawnością o niskich dochodach.
• Osoby kupujące regularnie leki zalecone przez specjalistę: warto zachować rachunki z każdego miesiąca. Część leków osoby po 65. roku życia mogą dostać bezpłatnie, o czym piszemy w tekście o kodzie S na recepcie.
• Osoby, które pominęły ulgę w poprzednich latach: zeznanie można skorygować.

W skrócie na koniec

Ulga rehabilitacyjna obejmuje znacznie więcej niż sprzęt i turnusy: leki powyżej 100 zł miesięcznie, dojazdy własnym samochodem do 2 280 zł rocznie, opiekę i adaptację mieszkania. Kluczowe są dwa warunki: dokument potwierdzający niepełnosprawność i podatek, od którego jest co odliczać. O świadczeniach dla osób potrzebujących wsparcia piszemy osobno w tekście o świadczeniu wspierającym.